• Patronem wydania jest Kraków Miasto Literatury UNESCO
Nowości wydawnicze | 03.02.2020
Radka Denemarková, „Wady snu” (fragment)
Nowości wydawnicze | 03.02.2020

Radka Denemarková, „Wady snu” (fragment)

Mrugnięcie dwudzieste drugie

Pęknięte lustro

Madame T.

LUSTRO.

Sylvia

do Virginii

Przejrzeć. – Coś tu widać.

Madame T.

Zanim zaczniemy, dam wam coś na pobudzenie. Otwórzcie tę najgrubszą książkę.

Sylvia

Nie da się. Strasznie ciężka okładka.

Madame T.

Niech pani spróbuje mocniej.

Sylvia

wystraszona

Przemyca pani w książkach narkotyki?

Madame T.

Kategoria „absolutnie niezbędne”. Poczęstujecie się?

Virginia

Nie, dziękuję. Nawet morfinę brałam tylko pod przymusem.

Sylvia

A ja chętnie. Jestem otwarta na nowe doświadczenia.

Madame T.

do Virginii

Nie umie się pani wyluzować. A to, co ma pani na głowie, też nie dodaje pani wdzięku.

Sylvia

Wygląda jak gniazdo.

Virginia

Bo to jest gniazdo. Zlatują się do niego wątpliwości. (do Sylvii) Ciągle mi się zdaje, że mam dwadzieścia lat, ale matka natura twierdzi inaczej. A ja, w odróżnieniu od niektórych, słucham głosu matki.

Sylvia

A co pani powie o moich włosach?

Madame T.

Mogą być, tylko trzeba coś zrobić z tą paskudną grzywką. No i koński ogon też bym sobie darowała. (poprawia jej fryzurę) O, proszę: w rozpuszczonych wygląda pani o wiele korzystniej. Dobra, teraz trzeba tylko zwiększyć objętość… Damy trochę pianki… a teraz utrwalimy wszystko lakierem. Gotowe!

Virginia

Mną też się pani zajmie?

Madame T.

Czemu nie, musimy mieć w końcu jakąś rozrywkę.

Sylvia

Naprawdę chce ją pani czesać?

Madame T.

Pewnie.

Sylvia

Ale to ja ją czeszę!

Madame T.

Pani w tym czasie niech sobie wybierze którąś z moich szmatek.

Sylvia

Mogę pożyczyć… na przykład to?

Madame T.

Rubinową suknię?

Sylvia

Jeśli nie, to…

Madame T.

Jasne, niech pani weźmie. A swoją drogą, co będziemy sobie tak „paniować”, może przejdziemy na ty?

Virginia

Znamy się zbyt krótko i zbyt powierzchownie.

Sylvia

ochoczo

Sylvia.

Madame T.

Ivana. Podaj mi nożyczki.

Virginia

Strzyżenie nie wchodzi w grę! To by naruszyło moją integralność.

Madame T.

Niech nam pani lepiej coś przeczyta.

Virginia

Co na przykład?

Madame T.

Wszystko jedno. Wybierz jej coś.

Sylvia

Wylosuję na ślepo. Orlando

Madame T.

Bloom? Orlando Bloom?

Rzuca się po książkę, ale rozczarowana zaraz ją oddaje.

Virginia

Słucham?

Madame T.

Orlando Bloom to… takie chrupiące ciasteczko. Aktor. Trochę trudno się z wami gada, bo zupełnie się nie orientujecie w moich czasach.

Sylvia

wertuje książkę, wybiera fragment na chybił trafił

O, może to. Nadaje się dla młodych dam.

Virginia

czyta tak, że aż dreszcz przechodzi; Madame T. nie przestaje jej czesać

„Tymczasem surmy dalej grzmią: – Prawda i tylko prawda! – Na co siostry próbują zarzucić welony na czary trąb, by je zagłuszyć, lecz na próżno, bowiem teraz wszystkie surmy huczą unisono: – Won, siostry szkaradne! – Siostry tracą rezon i jęczą jednym głosem, nadal krążąc i powiewając welonami: – Niegdyś było inaczej! Lecz mężczyźni już nas nie chcą, a kobiety nami gardzą”*.

Madame T.

zabiera się do włosów Sylvii; robi jej taką fryzurę, jaką ma sama

Najpierw zrobimy ładną kiteczkę. Masz gumkę?

Sylvia

Związałam nią szparagi. Jest tam.

Virginia

czyta dalej

„Odchodzimy więc, odchodzimy. Ja (mówi Czysta) na kurzą grzędę. Ja (mówi Niepokalana) do wciąż dziewiczych wzgórz Surrey. Ja (mówi Cnotliwa) do każdego przytulnego zakątka, gdzie jest obfitość powoju i zasłon w oknach. Bowiem tam, nie tutaj (mówią wszystkie razem, biorąc się za ręce i czyniąc gesty pożegnania i rozpaczy w stronę łoża, na którym spoczywa uśpiony Orlando) nadal mieszkają, w gnieździe i w buduarze, w urzędzie i w sądzie, ci, którzy nas miłują, ci, którzy nas czczą, dziewice i mieszczanie, prawnicy i doktorzy, ci, którzy zakazują, ci, którzy odmawiają, ci, którzy szanują, nie wiedząc dlaczego, ci, którzy chwalą, nie rozumiejąc. Nadal bardzo liczebne (chwała niech będzie niebiosom) plemię ludzi porządnych, którzy wolą nie widzieć, pragną nie wiedzieć, miłują mrok, ci nas nadal wielbią, i nie bez przyczyny, bowiem dałyśmy im bogactwo, dostatek, pociechę, wygodę. Do nich odchodzimy, was opuszczamy. Pójdźmy, siostry, pójdźmy! Nie dla nas to miejsce”*.

Madame T.

Tak sobie myślę, że pasowałby tu jakiś kapelusik.

Virginia

Proszę?

Madame T.

Kapelusz.

Virginia

Nie noszę kapeluszy.

Madame T.

To pani zacznie.

Virginia

zatopiona w lekturze, czyta dalej, podczas gdy Madame T. i Sylvia z zapałem wyrywają kolejne strony z książek i robią z nich czapki i kapelusze, które potem na próbę wkładają Virginii

„Zabierają się w pośpiechu, powiewając woalami nad głową, jakby przesłaniając coś, na co nie śmią spojrzeć, po czym zamykają za sobą drzwi. Zostaliśmy zatem zupełnie sami w pokoju ze śpiącym Orlandem i trębaczami. Trębacze, ustawiwszy się w szereg według porządku, po raz ostatni dmą co sił w płucach: – PRAWDA ! – Na co Orlando przebudził się. Przeciągnął się. Uniósł. Stanął przed nami zupełnie nagi, a ponieważ surmy dęły: Prawda! Prawda! Prawda!, nie mieliśmy wyboru, jak tylko wyznać – był kobietą”*.

Madame T.

A teraz przeczeszemy, natapirujemy i troszkę zelektryzujemy włosy grzebieniem, żeby wyglądały jak…

Sylvia

Jak aureola?

Madame T.

Właśnie. No, niech się pani sztachnie. A potem spojrzy w lustro.

Sylvia

Nikt by pani nie poznał.

Virginia

rzuca lustrem

Nie o to mi chodziło!

Sylvia

Rozbiła pani nasze jedyne lustro.

Virginia

Wszyscy traktujemy świat jak zwierciadło. Kiedy nie widzimy w nim tego, co chcemy zobaczyć, rozbijamy je w drobny mak.

Madame T.

Oho, pojechała klasyką.

Sylvia

do Madame T.

Skręć jej jednego.

Virginia

Lepiej wpuśćmy trochę tlenu.

Madame T.

Czemu trochę? Włączmy na full.

Virginia

Kiedy ja… ja nie wiem, jak się go włącza.

Sylvia

Będzie pani musiała poprosić.

Virginia

Chce pani, żebym prosiła o…

Sylvia

do Madame T.

Patrz, jaka damulka.

Madame T.

Ę-ą z paprykąąą.

Virginia

Proszę.

Sylvia

Co? Nie słyszę! Coś pani mówi? Bo tu nic nie słychać, nic a nic!

Virginia

głośniej

Proszę.

Sylvia

Nie słyszę! Niech pani poprosi… na kolanach.

Madame T.

do Sylvii

Zostaw ją, już wystarczy.

Sylvia

Korona jej z głowy nie spadnie. Na kolana!

Virginia

Proszę.

Sylvia

Bliżej, i na kolana. Za mną. Głośno!

Virginia

Proszę. Proszę. Proszę!

Sylvia

Grzeczna dziewczynka musi wiedzieć, jak ładnie poprosić. I podziękować.

Virginia

wciąż na kolanach, wlecze się za Sylvią, która macha rękami, jakby latała; mamrocze jak nakręcona, również podczas następujących potem wypowiedzi Madame T. i Sylvii

Proszę. Dziękuję. Proszę. Dziękuję. Proszę. Dziękuję. Proszę. Dziękuję. Proszę. Dziękuję. Proszę.

Madame T.

A mnie powiesz, gdzie jest włącznik? Mówili, że mamy się wszystkim dzielić.

Sylvia

Tobie tak. Kiedyś.

Madame T.

Rajski gaz.

Virginia

otrząsa się

Co się pani stało? Coś pani wyrosło!

Madame T.

Gdzie?

Virginia

Na brzuchu.

Sylvia

przyklęka obok Virginii; obie wpatrują się jak zahipnotyzowane w błyszczący kolczyk w pępku Madame T.

Pokaż.

Madame T.

Pierwsza lekcja kreatywnego pisania. Chcecie osiągnąć sukces? Chcecie. W takim razie wypucujcie swój image i dodajcie jakąś błyskotkę do swojego życiorysu. Wystarczy detal. Macie być w gotowości, zanim przyjdzie pierwszy fotograf. A kiedy przyjdzie, śmiało pochwalcie się na przykład płaskim, wyćwiczonym brzuchem. Olśniewajcie. Zostaniecie gwiazdami, zanim się obejrzycie.

Virginia

A pisanie?

Sylvia

A pisanie?

Madame T.

Podoba się wam?

Virginia

To, co pani napisała? Pani osobowość jest dla mnie zupełnie czytelna, ale…

Madame T.

Czytelna?

Virginia

Ale pani książki… Sprawiają wrażenie, jakby każdą z nich pisał ktoś inny. No cóż, są… szczególne… są takie… nadpobudliwe, roztrzepane, zagubione… osamotnione… rozglądają się, jakby nie wiedziały, skąd się wzięły.

Madame T.

Sprytna z pani bestia, kuta na cztery nogi.

* V. Woolf, Orlando, tłum. T. Bieroń, Kraków 2006.

Radka Denemarková, Wady snu, przeł. Olga Czernikow, Książkowe Klimaty 2020.